Cổ phiếu & Trái phiếu là gì? So sánh

Cổ phiếu là gì và trái phiếu là gì là thắc mắc của nhiều nhà đầu tư muốn bảo toàn vốn và sinh lời. Cổ phiếu mang cơ hội nhận cổ tức và lợi nhuận tiềm năng cổ phiếu nhưng chịu biến động giá cổ phiếu và rủi ro thị trường. Trái phiếu doanh nghiệp hay trái phiếu chính phủ mang lợi nhuận ổn định, lãi suất cố định và đáo hạn rõ ràng, phù hợp đầu tư dài hạn và thanh khoản tốt.

Bài viết sẽ so sánh cổ phiếu và trái phiếu, làm rõ quyền sở hữu cổ đông và chủ nợ, ưu nhược điểm cổ phiếu trái phiếu. Kế Toán Tài Nhân gợi ý đa dạng hóa danh mục và cân nhắc lợi nhuận để lựa chọn đầu tư hiệu quả.

Cổ phiếu là gì? Phân loại cổ phiếu

Khái niệm về cổ phiếu

Theo khoản 2 Điều 4 Luật Chứng khoán 2019, cổ phiếu là loại chứng khoán xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu đối với một phần vốn cổ phần của tổ chức phát hành. Khái niệm này cũng được cụ thể hóa trong Luật Doanh nghiệp 2020: cổ phiếu là chứng chỉ do công ty cổ phần phát hành, có thể dưới dạng bút toán ghi sổ hoặc dữ liệu điện tử, xác nhận quyền sở hữu một hoặc nhiều cổ phần của công ty.

Luật Doanh nghiệp cũng quy định các thông tin cơ bản có trên cổ phiếu, bao gồm:

Tên, mã số doanh nghiệp và địa chỉ trụ sở chính của công ty;
Loại cổ phần, số lượng, mệnh giá và tổng mệnh giá ghi trên cổ phiếu;
Thông tin cổ đông: nếu là cá nhân gồm họ tên, quốc tịch, địa chỉ liên lạc, số giấy tờ pháp lý; nếu là tổ chức gồm tên, địa chỉ trụ sở, mã số doanh nghiệp hoặc số giấy tờ pháp lý;
Chữ ký của người đại diện theo pháp luật của công ty;
Số đăng ký trong sổ cổ đông và ngày phát hành cổ phiếu.

Chủ thể phát hành theo khoản 3 Điều 111 Luật Doanh nghiệp 2020 là Công ty Cổ phần

Theo Điều 155 Luật Doanh nghiệp 2020, quyền của chủ sở hữu bao gồm:

Trở thành cổ đông công ty cổ phần
Tùy thuộc vào từng loại cổ phần nắm giữ mà có quyền và nghĩa vụ khác nhau.
Được chia cổ tức (lợi nhuận của công ty)
Có quyền tham gia vào việc quản lý và điều hành hoạt động của công ty, tham gia biểu quyết các vấn đề của công ty

Và không có thời hạn xác định đối với loại hình cổ phiếu.

Như vậy, khi sở hữu cổ phiếu, bạn đồng nghĩa với việc sở hữu một phần tài sản của công ty và trở thành cổ đông, có quyền lợi và trách nhiệm tương ứng.

Các loại cổ phiếu

Ngày nay, cổ phiếu thường được phân loại theo hình thức sở hữu thành hai nhóm chính:

Cổ phiếu phổ thông (cổ phiếu thường): Cổ đông sở hữu loại cổ phiếu này có quyền quản lý và tham gia kiểm soát các hoạt động của công ty, bao gồm bỏ phiếu biểu quyết và tham gia các cuộc họp hội đồng quản trị. Đây cũng là loại cổ phiếu phổ biến nhất trên thị trường chứng khoán.

Cổ phiếu ưu đãi: Cổ đông sở hữu cổ phiếu ưu đãi có một số quyền lợi nổi bật hơn so với cổ đông phổ thông. Theo Luật Doanh nghiệp 2020, cổ phiếu ưu đãi gồm các loại:

Cổ phiếu ưu đãi cổ tức
Cổ phiếu ưu đãi hoàn lại
Cổ phiếu ưu đãi biểu quyết
Các loại ưu đãi khác theo Điều lệ công ty và quy định pháp luật

Theo Điều 114 Luật Doanh nghiệp 2020:

Mỗi công ty cổ phần bắt buộc phải có cổ phần phổ thông, người sở hữu là cổ đông phổ thông.
Công ty có thể phát hành thêm cổ phần ưu đãi, người sở hữu là cổ đông ưu đãi.

Quyền và lợi ích của cổ đông phổ thông và cổ đông ưu đãi khác nhau. Cổ phần phổ thông không thể chuyển đổi thành cổ phần ưu đãi, nhưng cổ phần ưu đãi có thể chuyển đổi thành cổ phần phổ thông nếu được Đại hội đồng cổ đông thông qua.

Trái phiếu là gì? Phân loại trái phiếu

Theo Khoản 2 và Khoản 3 Điều 4 Luật Chứng khoán 2019, trái phiếu là loại chứng khoán xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu đối với một phần nợ của tổ chức phát hành.

Các loại trái phiếu

Hiện nay, trái phiếu được phân loại thành nhiều loại chính:

Trái phiếu Chính phủ: Do Chính phủ phát hành nhằm tăng nguồn vốn cho ngân sách, bù đắp thiếu hụt tạm thời và huy động tiền nhàn rỗi từ dân cư, tổ chức. Đây là loại trái phiếu ít rủi ro nhất trên thị trường.
Trái phiếu doanh nghiệp: Do các doanh nghiệp phát hành dưới dạng chứng chỉ hoặc bút toán ghi sổ, giúp huy động vốn phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh. Khi đến hạn, doanh nghiệp phải thanh toán cả gốc và lãi cho chủ sở hữu.
Trái phiếu của tổ chức tài chính – ngân hàng: Do các ngân hàng hoặc tổ chức tài chính phát hành nhằm tăng vốn hoạt động và huy động nguồn vốn từ nhà đầu tư.

Ngoài ra, các loại trái phiếu doanh nghiệp theo Nghị định 153/2020/NĐ-CP bao gồm:

Trái phiếu doanh nghiệp thông thường: có kỳ hạn từ 1 năm trở lên, xác nhận quyền lợi hợp pháp của người sở hữu đối với nợ của doanh nghiệp.
Trái phiếu doanh nghiệp xanh: phát hành để đầu tư vào các dự án bảo vệ môi trường, mang lại lợi ích môi trường theo quy định pháp luật.
Trái phiếu chuyển đổi: có thể chuyển đổi thành cổ phiếu phổ thông của doanh nghiệp phát hành theo điều kiện đã xác định.
Trái phiếu có bảo đảm: được đảm bảo thanh toán toàn bộ hoặc một phần gốc và lãi bằng tài sản của doanh nghiệp, bên thứ ba hoặc được bảo lãnh bởi tổ chức tín dụng, ngân hàng, tổ chức tài chính trong và ngoài nước.
Trái phiếu kèm chứng quyền: phát hành kèm chứng quyền, cho phép chủ sở hữu quyền mua cổ phiếu phổ thông của doanh nghiệp theo điều kiện đã xác định.

Phân biệt, so sánh cổ phiếu và trái phiếu

Điểm giống nhau giữa cổ phiếu và trái phiếu

Những điểm giống nhau cơ bản giữa cổ phiếu và trái phiếu:

Người sở hữu có thể nhận lợi tức theo mức quy định.
Cả hai đều là công cụ huy động vốn, giúp nhà đầu tư sinh lời.
Có thể thừa kế, mua bán, chuyển nhượng, thế chấp hoặc trao đổi.
Chứng minh quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu.
Thông tin về mệnh giá được ghi trên bề mặt cổ phiếu hoặc trái phiếu.
Là chứng khoán, thể hiện dưới dạng dữ liệu điện tử, bút toán ghi sổ hoặc văn bản.

Điểm khác nhau giữa cổ phiếu và trái phiếu

Cổ phiếu và trái phiếu có nhiều điểm khác nhau về bản chất, quyền lợi, thời gian sở hữu và tác động đối với công ty phát hành. Dưới đây là những khác biệt cơ bản do Kế Toán Tài Nhân tổng hợp:

Tiêu chí	Cổ phiếu	Trái phiếu
Bản chất và tư cách người sở hữu	Người sở hữu gọi là cổ đông, là chủ sở hữu một phần vốn công ty	Người sở hữu gọi là chủ nợ, là người cho doanh nghiệp vay vốn
Chủ thể phát hành	Chỉ do công ty cổ phần phát hành	Có thể do Chính phủ, công ty cổ phần hoặc công ty TNHH (1 TV và 2 TV trở lên) phát hành
Quyền hạn người sở hữu	Cổ đông được tham gia quản lý, điều hành công ty, biểu quyết các vấn đề quan trọng	Không được tham gia các hoạt động quản lý công ty
Lợi ích nhận được	Nhận cổ tức tùy thuộc kết quả kinh doanh, thu nhập không cố định, giá cổ phiếu tăng khi công ty có lợi nhuận	Nhận lãi suất cố định, không phụ thuộc kết quả kinh doanh, thu nhập định kỳ
Khả năng chuyển đổi	Không chuyển đổi thành trái phiếu	Có thể chuyển đổi thành cổ phiếu theo điều kiện phát hành
Thời gian sở hữu	Không cố định, tùy quyết định của cổ đông	Có thời hạn ghi trên trái phiếu
Tác động đối với công ty phát hành	Tăng vốn điều lệ, thay đổi cơ cấu cổ phần của cổ đông hiện hữu	Làm tăng vốn vay, phát sinh nghĩa vụ trả nợ nhưng không thay đổi cơ cấu vốn của cổ đông
Trách nhiệm về nợ	Chịu trách nhiệm hữu hạn theo tỷ lệ vốn đã góp	Không chịu trách nhiệm về nợ của doanh nghiệp
Mức độ rủi ro	Rủi ro cao, vốn không thể rút trực tiếp; phá sản thanh toán sau khi trả hết nợ	Rủi ro thấp, vốn có thể rút; phá sản thanh toán trước cổ đông
Thứ tự ưu tiên thanh toán khi phá sản	Thanh toán sau khi tất cả nghĩa vụ nợ được giải quyết	Thanh toán trước cổ đông

Nên đầu tư cổ phiếu hay trái phiếu?

Từ những phân tích trên, việc lựa chọn đầu tư cổ phiếu hay trái phiếu phụ thuộc vào mức độ chấp nhận rủi ro, mục tiêu lợi nhuận và thời gian thu hồi vốn:

Nếu bạn ưu tiên sự ổn định và an toàn, trái phiếu là lựa chọn phù hợp.
Nếu bạn chấp nhận rủi ro để đạt lợi nhuận cao hơn, cổ phiếu là lựa chọn thích hợp.

Những lưu ý khi đầu tư cổ phiếu

Nếu các nhà đầu tư chọn đầu tư cổ phiếu, nên lưu ý những việc sau để giảm rủi ro và tối ưu lợi nhuận:

Cần học cách cắt lỗ đúng thời điểm để bảo vệ vốn.
Tránh mua cổ phiếu trên đà giảm khi chưa xác định đáy.
Xác định mục tiêu lợi nhuận trước khi mua và tuân thủ kỷ luật, tránh chốt lời sớm.
Không đầu tư theo đám đông, hãy tự chủ dựa trên phân tích và thông tin đáng tin cậy.
Sử dụng vốn ổn định, hạn chế vay mượn hoặc dùng đòn bẩy quá mức.
Hạn chế theo dõi bảng điện quá nhiều để tránh quyết định bốc đồng và FOMO.
Giữ cân bằng giữa đầu tư cổ phiếu và công việc chính để duy trì tâm lý ổn định.

Những lưu ý khi đầu tư trái phiếu

Còn nếu các nhà đầu tư chọn đầu tư trái phiếu, nên lưu ý những việc sau để bảo toàn vốn và tối ưu lợi nhuận:

Hiểu rõ bản chất và rủi ro của trái phiếu, bao gồm rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản và rủi ro lãi suất.
Đánh giá uy tín của tổ chức phát hành qua lịch sử tài chính, lịch sử trả nợ, xếp hạng tín dụng và mục đích sử dụng vốn.
Đa dạng hóa danh mục đầu tư trái phiếu để phân tán rủi ro và tận dụng cơ hội từ nhiều ngành nghề và loại hình trái phiếu khác nhau.
Đọc kỹ các điều khoản và quyền lợi của trái phiếu, bao gồm lãi suất, quyền mua lại và bảo đảm tài sản nếu có.
Theo dõi và quản lý danh mục liên tục, giám sát biến động thị trường và tình hình tài chính của tổ chức phát hành để điều chỉnh kịp thời.

Cổ phiếu và trái phiếu đều là công cụ đầu tư quan trọng, mỗi loại có ưu nhược điểm riêng về quyền sở hữu cổ đông, lãi suất cố định, biến động giá cổ phiếu và đáo hạn trái phiếu. Hiểu rõ bản chất sẽ giúp bạn lựa chọn phù hợp với mục tiêu tài chính và mức độ chấp nhận rủi ro. Kế Toán Tài Nhân khuyến nghị cân nhắc đa dạng hóa danh mục và theo dõi thị trường để bảo toàn vốn và tối ưu lợi nhuận. Tìm hiểu thêm các hướng dẫn và tư vấn chuyên sâu từ Kế Toán Tài Nhân để đưa ra quyết định đầu tư hiệu quả.

📌 Thông tin liên hệ: